การหากำลังการผลิต คืออะไร? พร้อมสูตรคำนวณและวิธีเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต

ในการบริหารโรงงานและสายการผลิต หนึ่งในคำถามที่ผู้จัดการโรงงานและเจ้าของธุรกิจต้องตอบให้ได้คือ "โรงงานของเราผลิตได้มากแค่ไหนต่อวัน?" และ "เรายังมีกำลังการผลิตเหลือพอที่จะรับออเดอร์เพิ่มได้ไหม?" คำตอบของคำถามเหล่านี้ขึ้นอยู่กับการเข้าใจและ การหากำลังการผลิต ที่ถูกต้องแม่นยำ

การรู้จักกำลังการผลิตของตัวเองไม่เพียงแต่ช่วยในการวางแผนรับออเดอร์ แต่ยังใช้ตัดสินใจเรื่องการลงทุนเครื่องจักรใหม่ การจ้างพนักงานเพิ่ม และการจัดการสต็อกวัตถุดิบ สำหรับธุรกิจที่กำลังวางแผนขยายกำลังผลิต การปรึกษาผู้ผลิตเครื่องจักรระดับอุตสาหกรรมที่มีประสบการณ์จะช่วยให้เลือกเครื่องจักรได้ตรงกับเป้าหมายการผลิตที่ต้องการ

กำลังการผลิต (Production Capacity) คืออะไร?

กำลังการผลิต (Production Capacity) คือ ปริมาณสูงสุดที่โรงงานหรือสายการผลิตสามารถผลิตได้ภายในระยะเวลาที่กำหนด โดยใช้ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างเต็มที่ ไม่ว่าจะเป็นเครื่องจักร แรงงาน วัตถุดิบ และพื้นที่การผลิต

กำลังการผลิตแสดงในรูปของหน่วยที่ผลิตได้ต่อช่วงเวลา เช่น จำนวนชิ้นต่อชั่วโมง กิโลกรัมต่อวัน หรือลิตรต่อกะการทำงาน ซึ่งหน่วยที่ใช้ขึ้นอยู่กับประเภทของผลิตภัณฑ์และอุตสาหกรรม

ความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับกำลังการผลิตช่วยให้ธุรกิจตัดสินใจได้ดีขึ้นในหลายด้าน ตั้งแต่การตอบรับหรือปฏิเสธออเดอร์ การวางแผนการผลิตล่วงหน้า ไปจนถึงการวางแผนการลงทุนในระยะยาว

การหากำลังการผลิตมีความสำคัญต่อโรงงานอุตสาหกรรมอย่างไร?

การรู้กำลังการผลิตที่แท้จริงมีความสำคัญต่อธุรกิจในหลายมิติ

• ด้านการวางแผนการผลิต การรู้กำลังการผลิตทำให้วางแผนตารางการผลิตได้ถูกต้อง ไม่รับออเดอร์มากเกินกว่าที่ผลิตได้จริงในระยะเวลาที่กำหนด ซึ่งช่วยป้องกันปัญหาส่งสินค้าช้าและความเสียหายต่อความสัมพันธ์กับลูกค้า
• ด้านต้นทุน การใช้กำลังการผลิตได้อย่างมีประสิทธิภาพหมายถึงต้นทุนต่อหน่วยที่ต่ำกว่า การใช้กำลังการผลิตต่ำกว่า 50% หมายถึงต้นทุนคงที่เช่นค่าเครื่องจักรและค่าเช่าโรงงานถูกแบ่งออกบนจำนวนชิ้นที่น้อยกว่า ทำให้ต้นทุนต่อชิ้นสูงขึ้น
• ด้านการตัดสินใจลงทุน การรู้ว่ากำลังการผลิตปัจจุบันถูกใช้ไปเท่าไหร่แล้ว ช่วยตัดสินใจได้ว่าถึงเวลาลงทุนเครื่องจักรเพิ่มหรือยัง และควรลงทุนในประเภทเครื่องจักรใด
• ด้านการแข่งขัน ธุรกิจที่บริหารกำลังการผลิตได้ดีสามารถตอบสนองความต้องการของตลาดได้รวดเร็วกว่าคู่แข่ง และสามารถรับออเดอร์ขนาดใหญ่ได้โดยไม่กระทบคุณภาพ

กำลังการผลิตมีกี่ประเภท?

กำลังการผลิตสูงสุด (Design Capacity)

กำลังการผลิตสูงสุด คือ ปริมาณสูงสุดตามทฤษฎีที่เครื่องจักรหรือสายการผลิตสามารถทำได้หากทำงานต่อเนื่องตลอด 24 ชั่วโมงโดยไม่มีหยุดพัก เป็นตัวเลขที่ผู้ผลิตเครื่องจักรมักระบุในสเปค เช่น "ผลิตได้ 500 ชิ้นต่อชั่วโมง" ซึ่งในความเป็นจริงไม่สามารถทำได้ตลอดเวลาเพราะต้องมีการหยุดพัก บำรุงรักษา และสลับกะ

กำลังการผลิตที่มีประสิทธิผล (Effective Capacity)

กำลังการผลิตที่มีประสิทธิผล คือ ปริมาณที่คาดว่าจะผลิตได้จริงภายใต้เงื่อนไขการดำเนินงานปกติ หลังหักเวลาสำหรับการบำรุงรักษา การเปลี่ยนกะ การตั้งค่าเครื่อง และการหยุดพักพนักงาน โดยทั่วไปอยู่ที่ 70-85% ของ Design Capacity และเป็นตัวเลขที่ใช้วางแผนการผลิตจริงในธุรกิจ

กำลังการผลิตจริง (Actual Output)

กำลังการผลิตจริง คือ ปริมาณที่ผลิตได้จริงในช่วงเวลาที่กำหนด ซึ่งมักต่ำกว่า Effective Capacity เนื่องจากปัญหาที่ไม่คาดคิด เช่น เครื่องจักรขัดข้อง วัตถุดิบไม่พอ ของเสียในกระบวนการ หรือแรงงานขาด การเปรียบเทียบ Actual Output กับ Effective Capacity ใช้วัดประสิทธิภาพของสายการผลิต

สูตรการหากำลังการผลิต คำนวณอย่างไร?

สูตรคำนวณกำลังการผลิตต่อชั่วโมง

กำลังการผลิตต่อชั่วโมง = จำนวนหน่วยที่ผลิตได้ ÷ จำนวนชั่วโมงทำงาน

ตัวอย่าง: หากสายการผลิตผลิตได้ 2,400 ขวดใน 8 ชั่วโมง กำลังการผลิตต่อชั่วโมง = 2,400 ÷ 8 = 300 ขวดต่อชั่วโมง

สูตรคำนวณกำลังการผลิตต่อวัน

กำลังการผลิตต่อวัน = กำลังการผลิตต่อชั่วโมง × จำนวนชั่วโมงทำงานต่อวัน

ตัวอย่าง: ทำงาน 2 กะ กะละ 8 ชั่วโมง (16 ชั่วโมงต่อวัน) กำลังการผลิตต่อวัน = 300 × 16 = 4,800 ขวดต่อวัน

สูตรคำนวณอัตราการใช้กำลังการผลิต

อัตราการใช้กำลังการผลิต (%) = (กำลังการผลิตจริง ÷ กำลังการผลิตสูงสุด) × 100

ตัวอย่าง: ผลิตได้จริง 3,600 ขวดต่อวัน จากกำลังการผลิตสูงสุด 4,800 ขวดต่อวัน อัตราการใช้กำลังการผลิต = (3,600 ÷ 4,800) × 100 = 75%

ตัวอย่างการคำนวณกำลังการผลิตของโรงงาน

สมมติโรงงานบรรจุน้ำผลไม้มีข้อมูลดังนี้

• เครื่องบรรจุ 1 เครื่อง ความเร็ว 120 ขวดต่อนาที
• ทำงาน 2 กะ กะละ 8 ชั่วโมง (480 นาที)
• หักเวลาเปลี่ยนกะ ทำความสะอาด และพัก 60 นาทีต่อกะ (เหลือ 420 นาทีต่อกะ)

กำลังการผลิตสูงสุด (Design): 120 ขวด/นาที × 480 นาที × 2 กะ = 115,200 ขวดต่อวัน

กำลังการผลิตที่มีประสิทธิผล (Effective): 120 ขวด/นาที × 420 นาที × 2 กะ = 100,800 ขวดต่อวัน

หากวันนั้นผลิตได้จริง 84,000 ขวด: อัตราการใช้กำลังการผลิต = (84,000 ÷ 100,800) × 100 ≈ 83.3%

ปัจจัยที่ส่งผลต่อกำลังการผลิตของโรงงาน

ประสิทธิภาพและความเร็วของเครื่องจักร

เครื่องจักรที่มีอายุมากหรือบำรุงรักษาไม่ดีจะทำงานได้ช้าลงและขัดข้องบ่อยขึ้น เครื่องจักรที่ทำงานต่ำกว่าความเร็วที่ออกแบบไว้ส่งผลโดยตรงต่อกำลังการผลิตจริง การติดตามค่า OEE (Overall Equipment Effectiveness) ช่วยให้เห็นว่าเครื่องจักรแต่ละตัวมีประสิทธิภาพจริงเท่าไหร่

จำนวนแรงงานและชั่วโมงการทำงาน

การขาดงานของพนักงาน การสับเปลี่ยนกะที่ไม่ราบรื่น และการขาดแคลนแรงงานในบางช่วงเวลา ล้วนส่งผลให้กำลังการผลิตจริงต่ำกว่าที่ควร โดยเฉพาะในสายการผลิตที่พึ่งพาแรงงานคนในขั้นตอนสำคัญ

ระยะเวลาหยุดเครื่องจักร

การหยุดเครื่องจักร (Downtime) แบ่งเป็นสองประเภทคือการหยุดตามแผน เช่น การบำรุงรักษาและการตั้งค่าเครื่อง และการหยุดไม่ตามแผนจากเครื่องจักรขัดข้อง การลด Unplanned Downtime คือวิธีที่ดีที่สุดในการเพิ่มกำลังการผลิตโดยไม่ต้องลงทุนใหม่

คุณภาพวัตถุดิบและกระบวนการผลิต

วัตถุดิบที่ไม่ได้มาตรฐานทำให้เกิดของเสีย (Defect) ในกระบวนการผลิต ชิ้นงานที่ต้องทิ้งหรือแก้ไขซ้ำหมายถึงกำลังการผลิตที่สูญเสียไป กระบวนการที่มีอัตราของเสียสูงจึงมีกำลังการผลิตจริงต่ำกว่าที่ควร แม้เครื่องจักรจะทำงานเต็มความเร็ว

การจัดการสายการผลิตและคอขวด

คอขวด (Bottleneck) คือขั้นตอนที่ทำงานช้าที่สุดในสายการผลิต ซึ่งกำหนดความเร็วสูงสุดของทั้งสายการผลิต แม้ขั้นตอนอื่นจะทำได้เร็วกว่า แต่ผลผลิตสุดท้ายก็ถูกจำกัดด้วยขั้นตอนที่ช้าที่สุด การระบุและแก้ไขคอขวดคือวิธีที่มีประสิทธิผลสูงสุดในการเพิ่มกำลังการผลิตของสายการผลิตโดยรวม

วิธีเพิ่มกำลังการผลิตให้โรงงานอย่างมีประสิทธิภาพ

วิเคราะห์และปรับปรุงขั้นตอนการผลิต

ทำแผนผังกระบวนการผลิต (Process Flow) ทั้งหมดเพื่อระบุขั้นตอนที่ใช้เวลามากเกินไปหรือมีของเสียสูง แนวคิด Lean Manufacturing ช่วยระบุ "ความสูญเปล่า" ในกระบวนการ เช่น การรอคอย การเคลื่อนย้ายที่ไม่จำเป็น และการผลิตมากเกินความต้องการ

ลดเวลาหยุดทำงานของเครื่องจักร

นำระบบ Preventive Maintenance (การบำรุงรักษาเชิงป้องกัน) มาใช้แทนการรอให้เครื่องเสียก่อนซ่อม ตรวจสอบและเปลี่ยนชิ้นส่วนตามกำหนดเวลา บันทึกสถิติการขัดข้องเพื่อหาแพตเทิร์นและป้องกันล่วงหน้า

เพิ่มประสิทธิภาพด้วยระบบอัตโนมัติ

ขั้นตอนที่ยังพึ่งพาแรงงานคนในงานซ้ำๆ เช่น การบรรจุ การซีล การติดฉลาก สามารถเพิ่มกำลังการผลิตและลดของเสียได้อย่างมากด้วยการนำระบบอัตโนมัติมาใช้แทน การลงทุนระบบอัตโนมัติในขั้นตอนที่เป็นคอขวดให้ผลตอบแทนสูงที่สุด

วางแผนการผลิตให้สอดคล้องกับความต้องการสินค้า

ใช้ข้อมูลการสั่งซื้อและการพยากรณ์ความต้องการเพื่อวางตารางการผลิตล่วงหน้า ทำให้เตรียมวัตถุดิบและแรงงานได้พอดี ไม่ผลิตมากเกินจนสต็อกค้าง หรือน้อยเกินจนส่งสินค้าไม่ทัน

เลือกเครื่องจักรให้เหมาะกับกำลังการผลิตที่ต้องการ

การเลือกเครื่องจักรที่มีกำลังการผลิตสูงเกินความจำเป็นหมายถึงต้นทุนที่สูงเกินไป แต่เครื่องจักรที่กำลังการผลิตต่ำเกินไปก็จะกลายเป็นคอขวดที่ฉุดรั้งทั้งสายการผลิต ควรเลือกให้เหมาะสมกับกำลังการผลิตที่ต้องการในปัจจุบันและมีพื้นที่สำหรับการเติบโตในอีก 3-5 ปีข้างหน้า

การเลือกเครื่องจักรอุตสาหกรรมให้เหมาะกับกำลังการผลิต

การเลือกเครื่องจักรที่เหมาะสมเป็นหนึ่งในการตัดสินใจที่สำคัญที่สุดในการวางแผนกำลังการผลิต เพราะเครื่องจักรเป็นการลงทุนระยะยาวที่ส่งผลต่อกำลังการผลิตและต้นทุนมาตลอดอายุการใช้งาน

ก่อนเลือกเครื่องจักร ควรคำนวณกำลังการผลิตที่ต้องการให้ชัดเจนก่อน โดยใช้สูตรที่กล่าวไว้ข้างต้น แล้วเลือกเครื่องจักรที่มี Effective Capacity สูงกว่าเป้าหมายการผลิตประมาณ 20-30% เพื่อรองรับการเติบโตและ Downtime ที่หลีกเลี่ยงไม่ได้

ควรพิจารณาทั้งกำลังการผลิต ความน่าเชื่อถือ ความง่ายในการบำรุงรักษา ความพร้อมของอะไหล่ในไทย และการสนับสนุนหลังการขายจากผู้ผลิต เพราะเครื่องจักรที่ราคาถูกแต่หาอะไหล่ยากหรือซ่อมนานอาจมีต้นทุน Downtime สูงกว่าราคาที่ประหยัดได้

การเลือกซื้อเครื่องจักรจากผู้ผลิตเครื่องจักรระดับอุตสาหกรรมที่มีประสบการณ์ออกแบบและผลิตเครื่องจักรตามความต้องการเฉพาะ ช่วยให้ได้เครื่องจักรที่ตรงกับสเปคกำลังการผลิตที่ต้องการอย่างแท้จริง พร้อมการรับประกันและบริการหลังการขายที่ดูแลได้ตลอดอายุการใช้งาน Asia Engineering PAC ออกแบบและผลิตเครื่องจักรสำหรับอุตสาหกรรมอาหาร ยา สี และเคมีมากว่า 40 ปี

สามารถติดต่อสอบถามเพิ่มเติม:

• LINE
• Facebook: https://www.facebook.com/asiaengineeringpac
• Youtube: https://www.youtube.com/@asiaengineeringpacth
• Email: sales@asiaengineeringpac@co.th
• โทร: 02 806 4501, 087 542 9042

คำถามที่พบบ่อย (FAQs) เกี่ยวกับการหากำลังการผลิต

Q: การหากำลังการผลิต คืออะไร ทำไมต้องคำนวณ?

A: การหากำลังการผลิตคือกระบวนการวัดและคำนวณปริมาณสูงสุดที่โรงงานสามารถผลิตได้ในเวลาที่กำหนด ต้องคำนวณเพราะเป็นข้อมูลพื้นฐานในการวางแผนการผลิต การรับออเดอร์ การลงทุนเครื่องจักร และการตัดสินใจทางธุรกิจทุกด้านที่เกี่ยวกับการผลิต

Q: อัตราการใช้กำลังการผลิตที่ดีควรอยู่ที่เท่าไหร่?

A: โดยทั่วไปอัตราการใช้กำลังการผลิตที่ดีสำหรับโรงงานอุตสาหกรรมอยู่ในช่วง 75-85% การใช้สูงกว่า 90% ต่อเนื่องนานเกินไปอาจทำให้เครื่องจักรเสื่อมเร็วและไม่มีพื้นที่สำหรับรับออเดอร์พิเศษ ส่วนต่ำกว่า 70% บ่งบอกว่ากำลังการผลิตส่วนเกินมากเกินไปซึ่งเพิ่มต้นทุนต่อหน่วย

Q: คอขวด (Bottleneck) ในสายการผลิตระบุได้อย่างไร?

A: วิธีที่ง่ายที่สุดคือสังเกตว่าขั้นตอนไหนที่มีงานรอคิวสะสมอยู่ตลอดเวลา และขั้นตอนไหนที่เครื่องจักรหรือพนักงานในขั้นตอนถัดไปต้องรอ ขั้นตอนที่มีงานค้างรออยู่บ่อยที่สุดคือคอขวดของสายการผลิต

Q: กำลังการผลิตต่างจากประสิทธิภาพการผลิต (Productivity) อย่างไร?

A: กำลังการผลิตคือขีดความสามารถสูงสุดที่ทำได้ ส่วนประสิทธิภาพการผลิตคืออัตราส่วนของผลผลิตที่ได้เทียบกับทรัพยากรที่ลงทุนไป เช่น จำนวนชิ้นต่อชั่วโมงทำงานของพนักงาน 1 คน สองตัวเลขนี้สัมพันธ์กัน แต่เป็นคนละมิติ โรงงานอาจมีกำลังการผลิตสูงแต่ประสิทธิภาพต่ำ หากต้องใช้ทรัพยากรมากกว่าปกติในการผลิตแต่ละหน่วย